Handvatten om bewust om te gaan met complottheorieën

Het is misschien een beetje gek, een blogartikel van mijn hand over complottheorieën. Als lifecoach en communicatieadviseur kan ik conspiracy theories nou niet echt tot mijn expertise rekenen! Toch voelt het belangrijk om dit stuk te schrijven, omdat ik er veel over te vertellen heb. Niet inhoudelijk, maar wel over het omgaan met complottheorieën in het algemeen. Want je anno 2020 en in het coronatijdperk bewust door het grote informatieaanbod heen navigeren is best een ding. Wat kies je te geloven en op basis waarvan? Wat is de impact van dat geloof op hoe je je voelt? Dit blogartikel geeft je handvatten om bewust om te gaan met de informatie en complottheorieën die op je afkomen. Een tipje van de sluier: het draait om het gebruiken van alle tools die je tot je beschikking hebt: je intuïtie én je verstand. 

Handvatten om bewust om te gaan met complottheorieën

Het enige dat we zeker weten, is dat we niks zeker weten

Vaak hebben we een gevoel of idee bij wat waar is en wat niet. Het is goed om voor ogen te houden is dat het erg moeilijk is om de waarheid vast te stellen. Want wat weten we nou eigenlijk echt 100% zeker? Net als veel mensen heb ik bepaalde ideeën over hoe de wereld in elkaar steekt. Sommige van die ideeën voelen heel waar. Desondanks weet ik niet of ze daadwerkelijk waar zijn. Dat betekent niet dat mijn ideeën geen waarde hebben of dat ik ze los moet laten. Ze brengen me focus, maken het makkelijker om gebeurtenissen en informatie te duiden en geven een zeker houvast. En tegelijkertijd houd ik mezelf voor: het enige dat ik zeker weet, is dat ik niks zeker weet.

Iedereen heeft een persoonlijke waarheid

Mijn ideeën over hoe de wereld in elkaar steekt zou je mijn persoonlijke waarheid kunnen noemen. Iedereen heeft zo’n persoonlijke waarheid. Onze waarheden worden gevormd door factoren als persoonlijkheid, opvoeding, levenservaring en meningen van mensen die bepalend voor jou zijn. Deze combinatie van factoren maakt dat je waarschijnlijk eerder het ene verhaal dan het andere verhaal gelooft. Dat is op zich geen probleem. Het is wel verstandig om er bewust van te zijn dat jouw waarheid niet objectief is. Zelf vind ik het best prettig om me er bewust van te zijn dat mijn waarheid slechts mijn waarheid is. Het maakt dat ik open kan blijven staan voor andere visies (alhoewel dat de ene keer beter lukt dan de andere keer!). Ook stelt het me in staat om op basis van nieuwe informatie of levenservaring mijn waarheid te herzien en me zo te blijven ontwikkelen.

Let op voor de confirmation bias

Mensen zijn geneigd om meer aandacht en waarde te hechten aan informatie die de eigen ideeën bevestigt, en minder aan informatie die de eigen ideeën tegenspreekt. Dit wordt ook wel een confirmation bias genoemd (in het Nederlands: voorkeur voor bevestiging). Ik denk dat iedereen de confirmation bias wel herkent. Je mag iemand bijvoorbeeld graag en je bent geneigd meer waarde te hechten aan positieve verhalen over die persoon. Of je vertrouwt een bepaalde organisatie niet en je bent geneigd negatieve berichtgeving over die organisatie te geloven. Als je duikt in de wereld van complottheorieën is het daarom belangrijk te beseffen dat er een kans is dat je informatie over die theorieën niet objectief verwekt. Dus op het moment dat je een bepaald idee of vermoeden hebt en op zoek gaat naar informatie, zal je daar snel in bevestigd worden. Daardoor kan je denken dat jouw idee of vermoeden dus klopt, terwijl er geen sprake is geweest van een objectief onderzoek. 

Algoritmen

De confirmation bias is dikke vriendjes met algoritmen: de filters die onder andere social media gebruiken om jou op basis van bijvoorbeeld je likes en klikgedrag te voorzien van informatie. Dat kan heel onschuldig zijn. Als je bijvoorbeeld gek bent van natuurfotografie (of auto’s, make-up tutorials, et cetera) is het best fijn als social media je voorzien van gepersonaliseerde inspiratie. Maar het gebeurt ook bij ideologieën en complottheorieën. Daardoor krijg je als het ware bevestiging op bevestiging: je bent zelf geneigd om bepaalde informatie voor waar aan te nemen en social media schotelen jou ook nog eens precies die informatie voor. Je mist daardoor iets heel belangrijks: namelijk genoeg kennis om tot een weloverwogen standpunt te komen. 

Een kritische houding

De confirmation bias en algoritmen maken het belangrijk jezelf aan te moedigen om een kritische houding aan te nemen ten aanzien van alle informatie die je tot je neemt. Uit welke hoek deze informatie ook komt en ongeacht of het jouw visie bevestigd of tegenspreekt. Stel bijvoorbeeld vragen als:

  • Wat is de achtergrond van diegene van wie de informatie komt? 
  • In welke mate kan deze persoon als een expert beschouwd worden?
  • Wordt er kennis gedeeld, of vooral onderbuikgevoelens?
  • In hoeverre worden stellingen beargumenteerd en onderbouwd?
  • Wordt er verwezen naar onderzoek en hoe betrouwbaar is dit onderzoek? 

Hoe wil je je voelen?

Een belangrijke vraag om je te stellen bij alle informatie die je tot je neemt is: hoe wil ik mij voelen en in hoeverre draagt dit daaraan bij? Zo kies ik ervoor om niet altijd al het nieuws tot me te nemen. Het nieuws is vaak gericht op wat er niet goed gaat in de wereld en ik hecht er veel waarde aan om overwegend positief in het leven te staan. Want als ik positief in het leven sta, voel ik me fijner en ervaar ik meer perspectief en persoonlijk leiderschap. Zo kan je ook voor jezelf nagaan of informatie, theorieën en overtuigingen in positieve of negatieve zin bijdragen aan hoe jij je wilt voelen.

Gevoel & verstand

Ik hoop dat ik je met dit blogartikel wat handvatten heb kunnen geven om te navigeren door het informatieaanbod in deze tijd. In een notendop komt het eigenlijk op het volgende neer: luister naar je gevoel én maak goed gebruik van je verstand. Reacties op dit artikel zijn van harte welkom! Wil je inhoudelijk ingaan op complottheorieën? Dan verzoek ik je vriendelijk dat niet hier, maar op een geschikter platform te doen. 

Verder lezen? Deze blogs vind je misschien ook interessant:

Liefs,
Jojanneke

Facebooktwitterpinterestlinkedin

4 thoughts on “Handvatten om bewust om te gaan met complottheorieën

  1. Felice Veenman says:

    het zijn zinvolle tips. Persoonlijk heb ik ook wat `herkenningspunten `ontwikkelt. Mensen die het hebben over ZE. Mensen die zeggen hoe het in elkaar zit (want dat weet niemand), mensen die anderen beschuldigen, Daar is Maurice de Hond een prachtig voorbeeld van.
    Dat zijn de handvaten die ik gebruik

    • Jojanneke says:

      Hoi Felice,

      Dank je wel voor je bericht, fijn om te lezen dat je de tips als zinvol ervaart! Heel herkenbaar overigens wat je zegt over ‘ze’ en het weten hoe het zit. Als ik dat hoor, gaan er bij mij ook wat alarmbellen rinkelen en neem ik gelijk wat afstand.

      Groet,
      Jojanneke

    • Jojanneke says:

      Hoi Kimberley,

      En die rol is nog behoorlijk groot ook. Daarom vind ik het zo belangrijk dat mensen hiervan op de hoogte zijn. Je komt zó snel in een informatiebubbel terecht!

      Groet,
      Jojanneke

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.