Wat maakt dat je aan jezelf voorbij gaat en uitgeput raakt?

Als life coach weet ik natuurlijk precies hoe ik goed voor mezelf kan zorgen, de balans kan bewaken en op tijd gas terug kan nemen. Mij overkomt het niet dat ik over mijn grenzen ga en uitgeput raak. Zou je denken. En toch gebeurde het. Na een paar maanden vol gas erop kwam ik tot stilstand. Uiteraard heb ik de tijd genomen om op adem te komen. Maar het zette me ook aan het denken, omdat ik weet dat er veel mensen zijn die het lastig vinden een balans te vinden tussen inspanning en ontspanning. Veel mensen voelen zich uitgeput; incidenteel of zelfs chronisch, wat een burn-out tot gevolg kan hebben. Hoe komt het dat we massaal aan onszelf voorbij gaan en uitgeput raken? In dit blogartikel ga ik in op de oorzaken, mijn volgende artikel zal gaan over het voorkomen van uitputting.

Wat maakt dat je aan jezelf voorbij gaat en uitgeput raakt?

De erfenis van de industriële revolutie

Wat maakt dat we met gemak aan onszelf voorbij gaan? Een belangrijke oorzaak ligt in een erfenis van het verleden, namelijk in de 19e eeuw  toen de industriële revolutie in Nederland begon. Mensenhanden werden vervangen door machines, wat de kijk op arbeid en de arbeider drastisch veranderde. Hoe meer arbeidsuren, hoe meer productie, zo simpel was het.  En inderdaad; zet mij achter een lopende band en er zal een verband zijn tussen het aantal uren dat ik draai en het productieresultaat.

Meer uren = meer resultaat

Het industriële tijdperk is voorbij, maar nog steeds leeft het gedachtegoed dat meer uren meer resultaat betekent. Ook al werken de meeste mensen tegenwoordig niet met machines, toch behandelen we onszelf nog steeds als de arbeider van toen. Ons brein is de machine van nu en hoe meer uren we ons brein bedienen, hoe meer resultaat. Dit denken maakt het behoorlijk lastig te zorgen voor een gezonde balans tussen inspanning en ontspanning. Want niet werken betekent volgens het industriële gedachtegoed geen productie. De industriële revolutie heeft trouwens ook nog steeds grote impact op het onderwijssysteem, dit filmpje legt dat mooi uit. 

De erfenis van het calvinisme

Nog een erfenis uit dezelfde periode: het calvinisme. Het  calvinisme vormde tijdens de industriële revolutie de basis van het arbeidsethos: vroeg opstaan en hard werken was het toppunt van deugdzaamheid. Je was een goed mens (of je kon hopelijk een goed mens worden) als je streng was voor jezelf, flink productief was en verder weinig tot geen pleziertjes en ontspanning genoot. Dit erfgoed zit nog aardig ingebakken in de Nederlandse cultuur, helaas. Een treffend voorbeeld hiervan is de vraag of je een middag vrij neemt als je om 5 uur naar huis gaat (denk bijvoorbeeld aan  de werkcultuur op de Zuidas). De een is gevoeliger voor ‘wat mensen zullen denken’ dan de ander, maar ik denk dat we allemaal graag een goed mens zijn in de ogen van anderen (en natuurlijk ook in onze eigen beleving). Met calvinistische erfgoed in het achterhoofd wordt het een stuk begrijpelijker dat we denken dat hard werken hoort en goed is en dat het slecht of not done is het rustig aan te doen.

Collectieve overtuigingen versus jouw eigen waarheid

We hebben dus te maken met collectieve overtuigingen: overtuigingen die niet per se weerspiegelen waar je waarde aan hecht maar die je wel meegekregen hebt. Het is belangrijk dit te beseffen: al die ideeën over productiviteit en deugdzaamheid komen misschien helemaal niet overeen met jouw eigen waarheid. De volgende vraag helpt je te achterhalen wat jij echt belangrijk vindt in het leven: wat wil je dat mensen over je zeggen als je er niet meer bent? Hoop je dat ze zeggen dat je hard gewerkt hebt en mega-productief was? Of hoop je iets anders, bijvoorbeeld dat je een levensgenieter was?

Sterke drijfveren en/of een sterke innerlijke pusher

Als je staat achter het werk dat je doet en je gedreven voelt kan het extra lastig zijn te zorgen voor een gezonde balans tussen inspanning en ontspanning.  Zo ervaar ik alles waar ik nog niet aan toekom als een gemiste kans; als iets waarmee ik óók een verschil had kunnen maken.  Dat voelt niet fijn en daardoor kan ik geneigd zijn te hard te werken. Daaraan gelieerd komt regelmatig mijn innerlijke pusher of drammer om de hoek kijken. Het deel in mij waar ik vaak dankbaar voor ben maar waarvan ik ook weleens baal. Dit innerlijke deel heb ik in mijn vorige loopbaan niet sterk ervaren, dus ik denk dat dit bij meer mensen die sterke drijfveren ervaren naar boven komt.

Perfectionisme/ faalangst

Perfectionisme is een mooi woord voor faalangst. Als je bang bent voor afwijzing zal je alles op alles zetten om dat te voorkomen en zal je je werk zo perfect mogelijk willen doen. Loslaten of het even rustig aan doen, doe je dan niet zo makkelijk, want stel je voor dat het misgaat.. Een perfectionistische werkhouding kan natuurlijk verband houden met het calvinistische erfgoed dat ik hierboven beschreef. Maar er kunnen ook meer factoren een rol spelen, zoals opvoeding. Als je  bijvoorbeeld van je ouders altijd hoge cijfers moest halen, kan dat de overtuiging in je hebben vastgezet dat je altijd hoge prestaties moet leveren en het nooit een beetje minder mag. Of misschien heb je wel geleerd veel verantwoordelijkheid te dragen en vind je het daardoor lastig om los te laten.

Flow

Ook in de categorie ‘vaak heel fijn, soms irritant’: werken in een flow.  Die staat van zijn waarin je in opperste concentratie de tijd en de wereld buiten je werk om vergeet. Zo kan ik aan ‘even’ iets willen doen en uren later erachter komen dat ‘even’ ineens vrij lang heeft geduurd. Als je dit herkent is dit op zich een positief gegeven, maar ook een aandachtspunt.

Geen contact met je gevoel en lichaam

Continu in je hoofd zitten en het contact met je lichaam verliezen is een uitstekende manier om jezelf uit te putten en op een burn-out af te stevenen. Deze mentale vlucht ontstaat vaak (onbewust) als overlevingsmechanisme.  Misschien voel je meer dan je kunt verwerken, of is dat wat je voelt niet prettig. Het kan dan makkelijker lijken ‘gewoon’ niet te voelen, want dan hoef je al die sensaties, gevoelens en emoties niet onder ogen te komen. In het begin lijkt dit misschien een werkende oplossing. Je schuift je gevoel opzij en gaat door op wilskracht. Daardoor mis je echter belangrijke signalen die je lichaam afgeeft. Je gaat over je grenzen heen en put jezelf uit.

Andere oorzaken of tips om te voorkomen dat je je uitgeput voelt

Signaleer jij bij jezelf andere oorzaken die maken dat je aan jezelf voorbij gaat en jezelf kunt uitputten? Ik lees ze graag in de reacties hieronder. In het volgende blogartikel ga ik in op wat je kunt doen om uitputting te voorkomen. Tips mag je uiteraard ook hieronder kwijt, wie weet verwerk ik ze dan in het artikel.

Verder lezen? Deze blogs vind je misschien ook interessant:

Liefs, Jojanneke
Intuïtief Life coach | Hart & Ziel Coaching | Den Haag

Nieuwe blogs ontvangen in je inbox | Archief met alle blogs 

Facebooktwittergoogle_pluslinkedin

4 thoughts on “Wat maakt dat je aan jezelf voorbij gaat en uitgeput raakt?

  1. Bij mij is het vooral perfectionisme wat met te ver door laat draven. Ondertussen heeft me dit een paar keer genekt en de laatste keer heb ik hier veel van geleerd. Nu let ik beter op en gaat het een stuk beter!

    • Hoi Nicole,

      Dank je wel voor je reactie. Herkenbaar, het perfectionisme dat je door laat draven. Fijn dat het beter gaat nu je er op let! Mag ik vragen wat je doet als je merkt dat je begint door te draven uit perfectionisme? Dit kan voor andere lezers namelijk interessant zijn.

      Groetjes Jojanneke

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *